Historiek van de schoolbanken

• 1819 – De lange banken van het Lancastersysteem zijn enkel bedoeld om te schrijven. Naargelang de plaats ingenomen door een leerling, schommelt het aantal leerlingen per bank van 8 tot 12. • 1842 – Het klassikaal systeem doet zijn intrede. Nu staat de leerkracht voor de klas en verklaart de leerstof. De leerlingen zitten nu braafjes op de banken te luisteren, of te ‘dreunen’, te schrijven,… De overgang naar het klassikale systeem gebeurt zeer geleidelijk.

• 1866 – De lange banken worden verdrongen door een bank van eik en gietijzer met slechts twee zitplaatsen en een rugleuning. Dat laatste is een nieuwigheid! De school aan de Kapucinessenstraat wordt het eerst met die banken uitgerust (mei 1866). Naast de betere lichaamshouding van de leerling, biedt deze bank ook het voordeel dat de leerkracht gemakkelijker het schriftelijk werk van elke leerling kan nakijken. Het was burgemeester Van Put die de nieuwe schoolbanken met twee zitplaatsen lanceerde. Zij zijn ontworpen door stadsbouwmeester Pieter Dens en worden “les bancs américains” genoemd.

• Het succes van de banken “Pieter Dens” is zo groot dat de oude lange banken in tweeën worden gezaagd. Dit op voorstel van Gerard HAEGENS (1831-1900). Haegens schrijft artikels over de banken in “De Toekomst” (1869). De gemeentebesturen van Berchem, Brugge en Mechelen verzoeken onmiddellijk om de toelating de banken te mogen kopiëren. Op de Wereldtentoonstelling 1878 te Parijs toont Antwerpen fier de banken van Pieter Dens.

• Hoe werden de banken “Pieter Dens” in een klaslokaal geplaatst? Een rij banken bestond uit vooraan een losse lessenaar, gevolgd door een geheel van zitbank en lessenaar en zo verder… tot aan de laatste lessenaar en dan volgt een losse bank. Zoals te verwachten evolueert het model “banc américain”. De banken wegen te zwaar door de gietijzeren constructie die lessenaar en zitbank tot één geheel verenigt. De oplossing voor dit probleem is eenvoudig: de eerste lessenaar en de zitbank worden verenigd. Ook de stijl verandert. De vormen van de gietijzeren steunen ondergaan de invloed van de kunststromingen en de eiken elementen, waaraan met versieringen kan aanbrengen, worden eenvoudiger. En tenslotte worden de banken ontworpen door stadsbouwmeester Pieter Dens, eenvoudig, goedkoop én duurzaam. Generaties leerlingen hebben de zitbanken en voetsteunen versleten en er hun persoonlijke merktekens op aangebracht.

• Na Wereldoorlog II verandert er veel. De zware, logge banken maken plaats voor stoelen en tafels die naargelang de activiteiten gemakkelijk kunnen worden verplaatst.

Achille Weiremans